Jak wyglądała podróż do Egiptu i Ziemi Świętej u schyłku XIX wieku? Odpowiedź przynoszą dzienniki Zdzisława Tarnowskiego, opracowane naukowo przez Grażynę Spyrkę i wydane przez Archiwum Narodowe w Krakowie.
„Opisać niepodobna, widzieć trzeba. Podróż Zdzisława Tarnowskiego do Egiptu i Ziemi Świętej w 1891 roku” to dzienniki podróży opracowane naukowo przez Grażynę Spyrkę, które pozwalają zajrzeć za kulisy niezwykłej wyprawy u schyłku XIX wieku. Egipt, Nubia, Ziemia Święta, egzotyczne krajobrazy, spotkania z mieszkańcami i codzienne trudy podróżowania – wszystko to opisane oczami polskiego arystokraty w czasach, gdy zorganizowana globalna turystyka dopiero zaczynała się rozwijać.
Człowiek podróżujący reprezentuje inną jakość niż człowiek osiadły w dobrze oswojonym środowisku. Powiedzieć by można, że peregrynacja to codzienne oswajanie rzeczywistości nowej, obcej, różnej od tego, co znane. Właśnie ta konfrontacja z nieznanym, a teraz poznawanym, otwiera peregrynantowi oczy na jego własną naturę i tożsamość. Źródło stanowi ważne świadectwo mentalności polskiej i europejskiej arystokracji przełomu XIX i XX w., a wstęp edycji to świetna osobista opowieść o odkrywaniu publikowanego źródła, o przygodzie archiwalnej i edytorskiej, pięknym archiwalnym śledztwie. Narracja jest równie pasjonująca jak edytowany opis podróży”.
Fragment z recenzji prof. dr. hab. Waldemara Chorążyczewskiego
Książka „OPISAĆ NIEPODOBNA, WIDZIEĆ TRZEBA. Podróż Zdzisława Tarnowskiego do Egiptu i Ziemi Świętej w 1891 roku” w opracowaniu naukowym Grażyny Spyrki (fot. Wojciech Staszkiewicz)
Opracowane naukowo i opatrzone wstępem przez Grażynę Spyrkę dzienniki Zdzisława Tarnowskiego stanowią wyjątkowe źródło przechowywane w zasobie Archiwum Narodowego w Krakowie, w zespołach akt: Archiwum Potockich z Krzeszowic (sygn. 29/635/579) oraz Archiwum Dzikowskie Tarnowskich (sygn. 29/639/591).
Podstawa wydawnicza publikacji – dzienniki Zdzisława Tarnawskiego z zasobu Archiwum Narodowego w Krakowie (fot. Wojciech Staszkiewicz)
Na kartach dziennika pojawiają się niezwykłe postaci z epoki. Zdzisław Tarnowski podróżuje w doborowym towarzystwie m.in. Andrzeja Potockiego z rodziną, malarza Kazimierza Pochwalskiego, rodziny Branickich, a w Kairze, podróżnicy spotkali się również z wracającym z Zanzibaru Henrykiem Sienkiewiczem, któremu towarzyszył Jan Tyszkiewicz.
Ogromnym walorem publikacji są liczne materiały ilustracyjne: oryginalne zapiski, szkice, akwarele, fotografie, pocztówki itp. Część materiału ilustracyjnego zaproponowanego przez autorkę opracowania została wykonana przez uczestnika wyprawy Kazimierza Pochwalskiego. Czytelnik otrzymuje więc opracowany i przystępny tekst źródłowy, oraz poszerzoną możliwość spojrzenia na podróż oczami jej uczestników, gdyż pierwszy człon tytułu wydania tj. „Opisać niepodobna, widzieć trzeba…” jest cytatem zaczerpniętym z publikowanego źródła. Książka posiada bardzo bogaty aparat przypisów, indeks osobowy, indeks nazw geograficznych, spis ilustracji oraz obszerną bibliografię.
O autorce opracowania: Grażyna Spyrka – absolwentka historii Uniwersytetu Jagiellońskiego ze specjalizacjami w zakresie archiwistyki i edytorstwa naukowego, starszy kustosz Archiwum Narodowego w Krakowie. Uczestniczka programów ochrony dziedzictwa kulturowego za granicą Naczelnej Dyrekcji Archiwów Państwowych, autorka artykułów z zakresu archiwistyki i historii.
„Opisać niepodobna, widzieć trzeba. Podróż Zdzisława Tarnowskiego do Egiptu i Ziemi Świętej w 1891 roku”, Kraków 2026, opracowanie naukowe: Grażyna Spyrka, wydawca: Archiwum Narodowe w Krakowie, ISBN 978-83-977621-4-5, 224 strony, oprawa zintegrowana, format A5, cena regularna: 96 zł.
Premiera publikacji zaplanowana jest na 22 września 2026 r. Zainteresowani będą mogli nabyć publikację w promocyjnej cenie.
