[…] może uda mi się i o Janinie opowiedzieć. Bo to jest fascynujące: jej awantura z «Piwnicą». Wyobraź sobie młodą piękną kobietę, intelektualną, asystentkę, profesorkę Uniwersytetu, i ona nagle kiedyś do tej naszej brudnej «Piwnicy» przychodzi i tu zostaje. Dlaczego tu została zamiast pisać naukowe prace. Jest przecież doktorką filologii, napisała parę wspaniałych prac, a została malarką obrazów i naszą scenografką wspaniałą. Ile ona programów zainspirowała, ileż tekstów zasugerowała”.
Piotr Skrzynecki, Zbigniew Benedyktowicz, Uciekające zdjęcia, „Konteksty – Polska Sztuka Ludowa” 1992, t. 46, 3-4, s. 169
10 marca 2026 roku w Archiwum Narodowym w Krakowie miało miejsce niezwykłe spotkanie poświęcone jednej z kluczowych postaci środowiska legendarnego Kabaretu „Piwnica pod Baranami”— Janinie Garyckiej (1920‒1997) malarce i scenografce, historyczce literatury oraz współzałożycielce Kabaretu. To właśnie jej mieszkanie przy placu Na Groblach stało się na dziesięciolecia miejscem spotkań krakowskiej bohemy artystycznej.
W panelu dyskusyjnym prowadzonym przez redaktor Jolantę Drużyńską wzięli udział: Ola Maurer, Krystyna Styrna-Bartkowicz, Lilianna Pochwalska (ANK), Sebastian Kudas, Kazimierz Wiśniak i Leszek Wójtowicz, który wystąpił także z recitalem. W artystyczny nastrój spektakli „piwnicznych” wprowadził gości wydarzenia – Dyrektor Kabaretu „Piwnica pod Baranami” Bogdan Micek.
Prof. dr hab. Wojciech Krawczuk, Dyrektor Archiwum Narodowego w Krakowie podczas rozpoczęcia spotkania. Na pierwszym planie paneliści. Od lewej: Leszek Wójtowicz, Krystyna Styrna-Bartkowicz, Ola Maurer, Jolanta Drużyńska, Kazimierz Wiśniak i Sebastian Kudas. Fot. Wojciech Staszkiewicz
Lilianna Pochwalska (ANK) podczas panelu dyskusyjnego o Janinie Garyckiej. Fot. Wojciech Staszkiewicz
Recital Leszka Wójtowicza. Fot. Wojciech Staszkiewicz
Podczas wydarzenia „Legendy Kabaretu Piwnica pod Baranami JANINA GARYCKA” zaprezentowana została wystawa przygotowana w oparciu o zbiory Archiwum Narodowego w Krakowie, Hieronima Sieńskiego oraz Sebastiana Kudasa. Zaprezentowano na niej unikatowe fotografie, dokumenty, projekty scenograficzne i prace malarskie przybliżające zarówno twórczość Janiny Garyckiej, jak i krąg jej artystycznych przyjaźni.
Hieronim Sieński (SAISPPB) i Lilianna Pochwalska (ANK), opowiadają o materiałach prezentowanych na wspólnej wystawie poświęconej Janinie Garyckiej. Fot. Wojciech Staszkiewicz
Wystawa poświęcona Janinie Garyckiej z zasobu Archiwum Narodowego w Krakowie i prywatnych kolekcji członków Stowarzyszenia Artystów I Sympatyków Piwnicy Pod Baranami. Fot. Wojciech Staszkiewicz
Wystawa poświęcona Janinie Garyckiej z zasobu Archiwum Narodowego w Krakowie i prywatnych kolekcji członków Stowarzyszenia Artystów I Sympatyków Piwnicy Pod Baranami. Fot. Wojciech Staszkiewicz
„Uskrzydlona Bibioteka” – publikacje ze zbiorów Hieronima Sieńskiego. Fot. Barbara Zbroja
Spotkanie zorganizowane we współpracy ze Stowarzyszeniem Artystów I Sympatyków Piwnicy Pod Baranami zainaugurowało cykl „Artystyczny Kraków”, który będzie realizowany w 2026 roku w Archiwum Narodowym w Krakowie.
Janina Garycka (1920–1997), polonistka, malarka, scenograf, konserwator zabytków, autorka bajek i wierszy, była jednym z założycieli „Piwnicy pod Baranami” i jej kierownikiem literackim. Zwana była „szarą eminencją”, zawsze skromna, pozostawała nieco na uboczu, ale to jej wyrobiony gust literacki i plastyczny, wpłynął na ukształtowanie się charakterystycznego „piwnicznego stylu”. Była autorką wielu scenografii przedstawień, bali i imprez. Bardzo religijna, ale wyrozumiała wobec innych, przez lata tolerowała zabawy piwniczan, którzy na miejsce nocnych spotkań upodobali sobie kuchnię w jej mieszkaniu przy placu Na Groblach. Urodziła się 26 listopada 1920 roku w Krakowie, była jedynym dzieckiem filologa klasycznego Franciszka Garyckiego oraz Zofii Pik. Lata dzieciństwa spędziła w Krakowie na Podgórzu, następnie wraz z rodziną przeniosła się do Katowic, gdzie ukończyła Gimnazjum Żeńskie. Egzaminy maturalne zdała w 1938 roku i rozpoczęła studia na Wydziale Humanistycznym UJ, które przerwał wybuch II wojny światowej. Zamieszkała wówczas wraz z rodzicami i dwiema ciotkami w kamienicy przy placu Na Groblach 12/2. W czasie wojny uczyła się, działała również w ruchu oporu, w formacji Żel-bet Armii Krajowej, jako łączniczka w stopniu podporucznika. Po zakończeniu wojny powróciła na studia. Z legitymacją Związku Polskich Artystów Plastyków rozpoczęła w 1945 roku pracę jako scenograf w Teatrze Rapsodycznym w Krakowie, z którym przez lata związany był jej kolega z polonistyki, przyszły papież i święty – Karol Wojtyła. W 1948 roku przygotowała pracę magisterską pod kierunkiem prof. Kazimierza Wyki i prof. Stanisława Pigonia na temat „Technik opisu przyrody u polskich poetów baroku”. Praca ta została uznana od razu za podstawę do obrony doktoratu. W swojej działalności naukowej poruszała zagadnienia z zakresu historii teatru, była aktywna m.in. w sekcji literackiej Towarzystwa im. Fryderyka Chopina. Gdy powstała „Piwnica pod Baranami”, stała się jej życiową pasją, dla której porzuciła karierę naukową, a także pracę w teatrze. Obok Joanny Olczak-Ronikier była główną dostarczycielką interesujących archiwalnych i współczesnych tekstów, wykorzystywanych w programach kabaretowych.
Wiele miejsca w życiu Janiny Garyckiej zajmowała twórczość plastyczna stanowiąca jej pasję i z czasem główne zajęcie zawodowe. Szczególnie upodobała sobie, opartą na tradycyjnych renesansowych wzorach, sztukę malowania miniatur-portretów nieprzekraczających rozmiarami 7x11cm. Namalowała ich w ciągu życia wiele, lecz jej ulubionymi modelami zawsze były dzieci.
W 2003 roku Antoni Krauze nakręcił film zatytułowany „W jednym. O przyjaźni, miłości i śmierci Janiny Garyckiej”, opowiadający o jej życiu.
